Τι είναι η Δυσλεξία;

Η Δυσλεξία είναι μια ειδική μαθησιακή δυσκολία νευρολογικής αιτιολογίας. Χαρακτηρίζεται από δυσκολίες στην απρόσκοπτη και ακριβή αναγνώριση των λέξεων και από φτωχές δεξιότητες αποκωδικοποίησης και ορθογραφίας των λέξεων. Αυτές οι δυσκολίες απορρέουν από έλλειμμα στη φωνολογική συνιστώσα της γλώσσας το οποίο συχνά είναι μη αναμενόμενο σε σχέση με άλλες γνωστικές ικανότητες του ατόμου και την παροχή επαρκούς διδασκαλίας στην τάξη. Δευτερεύουσες συνέπειες μπορεί να είναι δυσκολίες στην κατανόηση και φτωχή αναγνωστική εμπειρία που μπορεί να εμποδίσει την ανάπτυξη του λεξιλογίου και των βασικών γνώσεων. (The InternationalDyslexia Association 2002)

Τι προκαλεί τη δυσλεξία;

Τα ακριβή αίτια της δυσλεξίας δεν είναι ακόμα πλήρως ξεκάθαρα, αλλά νευρολογικές απεικονίσεις δείχνουν διαφορές στο τρόπο που εγκέφαλος ενός παιδιού με δυσλεξία αναπτύσσεται και λειτουργεί. Η δυσλεξία δεν είναι απόρροια μειωμένης νοημοσύνης ή επιθυμίας του παιδιού για μάθηση. Με την κατάλληλη εκπαιδευτική προσέγγιση τα παιδιά μπορούν να ενταχθούν με επιτυχία σ’ ένα τυπικό σχολικό περιβάλλον. Επίσης αναφέρεται στη διεθνή βιβλιογραφία ότι δυσλεξία μπορεί να κληρονομηθεί.

Ποσοστά δυσλεκτικών μαθητών

Περίπου το 15-20% του σχολικού πληθυσμού διεθνώς αντιμετωπίζει κάποιου είδους διαταραχή που τα οδηγεί σε ειδικά εκπαιδευτικά πλαίσια. Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι το ήμισυ των μαθητών που πληρούν τα κριτήρια ένταξης σε ειδικές εκπαιδευτικές μονάδες έχουν διαγνωστεί με μαθησιακές δυσκολίες. Το 85% αυτών αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ανάγνωση και στην επεξεργασία του λόγου. Υπολογίζεται ότι η δυσλεξία παρατηρείται στο 3% των παιδιών και σε αναλογία 4:1 αγόρια/κορίτσια.

Η δυσλεξία επηρεάζει τα άτομα ανεξάρτητα από το νοητική τους ικανότητα. Πολλοί έξυπνοι άνθρωποι έχουν διαγνωστεί με δυσλεξία. Πρόκειται για άτομα με ειδικά ταλέντα σε τομείς που δεν απαιτούνται ιδιαίτερες γλωσσικές δεξιότητες, όπως οι τέχνες, η πληροφορική, τα ηλεκτρονικά και η μηχανική, η μουσική και τα αθλήματα. Μερικοί εξ’ αυτών είναι ο Leonardo da Vinci (ζωγράφος), Tommy Hilfiger (σχεδιαστής ρούχων), John Lennon (τραγουδιστής των Beatles), Nelson Rockefeller (πρόεδρος των Η.Π.Α.), Agatha Christie (συγγραφέας), Pablo Picasso (ζωγράφος), Magic Johnson (αθλητής), Alexander Graham Bell (εφευρέτης του τηλεφώνου), Walt Disney (παραγωγός παιδικών ταινιών), Albert Einstein (φυσικός), Bill Gates (συνιδρυτής της Microsoft), Carl Lewis (ολυμπιονίκης), Ingvar Kamprad (ιδρυτής της εταιρίας ΙΚΕΑ), Jamie Oliver (chef).

Ποιες οι επιπτώσεις της δυσλεξίας στο μαθητή;

Η εκδήλωση των συμπτωμάτων της δυσλεξίας διαφέρει από παιδί σε παιδί και εξαρτάται από τη σοβαρότητα της κατάστασης και την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης. Η κύρια δυσκολία του δυσλεκτικού μαθητή είναι η αναγνώριση των λέξεων, η ομαλή ροή της ανάγνωσης, και η γραφή. Πολλοί μαθητές που έχουν λάβει έγκαιρη διάγνωση και κατ’ επέκταση έγκαιρη παρέμβαση καταφέρνουν να μάθουν να γρήγορα ανάγνωση, όμως αργότερα όταν οι απαιτήσεις στο σχολείο αυξάνονται δυσκολεύονται κυρίως στη γραμματική, στις εκθέσεις, στην κατανόηση κειμένων. Επίσης μπορεί να εμφανίζουν δυσκολίες στον προφορικό λόγο, στην έκφραση και κατανόηση καθώς επίσης μπορεί να επηρεαστεί αρνητικά η εικόνα του εαυτού του μαθητή, να τον κάνει να αισθάνεται «ανίκανος», να αυξήσει τα επίπεδα καθημερινού στρες και να τον κάνει να διατηρεί αρνητική στάση για το σχολείο και τις εκπαιδευτικές διαδικασίες.

Πως γίνεται η διάγνωση της δυσλεξίας;

Πολλοί άνθρωποι διαγιγνώσκονται νωρίς στη ζωή τους, ενώ ένα ποσοστό δεν αναγνωρίζει την συμπτωματολογία και δεν λαμβάνει επίσημη διάγνωση. Η δυσλεξία συνήθως εντοπίζεται όταν το παιδί πηγαίνει στο σχολείο.

Τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα που εκδηλώνει ένα παιδί με την είσοδό του στο σχολείο είναι:

  • Δυσκολεύεται να αναγνωρίσει γράμματα και λέξεις σ’ ένα χαρτί
  • Μειωμένη αναγνωστική ικανότητας σε σχέση με τους συνομηλίκους του
  • Δυσκολεύεται στην κατανόηση του προφορικού λόγου, στην ακολουθία εντολών
  • Δυσκολεύεται στην έκφραση του προφορικού λόγου
  • Αντιστρέφει συχνά όμοια μεταξύ τους γράμματα, αριθμούς και λέξεις όπως το β με το δ, ε αντί για 3, τη λέξη γάμα – γάτα.
  • Αντιμεταθέτει ή παραλείπει ή προσθέτει γράμματα στην ίδια λέξη («πότι» αντί για «τόπι», «να» αντί για «αν»)
  • Αδυνατεί συχνά να προφέρει άγνωστες λέξεις
  • Έχει δυσανάγνωστα γραπτά
  • Δυσκολεύεται στην αντιγραφή από τον πίνακα
  • Δυσκολεύεται στην κατανόηση εννοιών χώρου και χρόνου
  • Δυσκολεύεται στην απομνημόνευση μαθηματικών εννοιών, αριθμών και μορφών
  • Δυσκολεύεται στην ορθογραφία
  • Δυσκολεύεται στην εκμάθηση ξένων γλωσσών
  • Δυσκολεύεται στη χρήση του μολυβιού
  • Παρουσιάζει φτωχή μνήμη
  • Διαβάζει αργά και χαμηλόφωνα
  • Συγχέει το δεξί με το αριστερό
  • Η άρθρωση και η ομιλία είναι φυσιολογική

Τα παραπάνω συμπτώματα δεν συνιστούν από μόνα τους διάγνωση δυσλεξίας. Απαιτείται λεπτομερής αξιολόγηση από ειδικούς ώστε να δοθεί επίσημα η διάγνωση της δυσλεξίας. Θα πρέπει με τη χρήση ειδικών αξιολογητικών εργαλείων και της λήψης αναλυτικού ιστορικού να αποκλειστούν άλλες αιτίες που πιθανόν να δυσκολεύουν την επίδοση του παιδιού στο σχολείο, όπως ελλιπής εκπαίδευση, αρνητικές συνθήκες στο οικογενειακό περιβάλλον, δείκτης νοημοσύνης εκτός των φυσιολογικών τιμών για την ηλικία του παιδιού, μη φυσιολογική ακοή και όραση (επαρκής ακουστική και οπτική αντίληψη).

Η δυσλεξία θεραπεύεται;

Η δυσλεξία είναι μια ισόβια κατάσταση. Με την κατάλληλη και εξειδικευμένη παρέμβαση μπορεί το παιδί να μάθει να γράφει και να διαβάζει επιτυχώς. Η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση είναι το κλειδί για την επιτυχή σχολική επίδοση του παιδιού και την ομαλή διαβίωσή του. Τα περισσότερα παιδιά χρειάζονται υποστήριξη από δάσκαλο ή κάποιο εξειδικευμένο θεραπευτή, ανάλογα με την σοβαρότητα των συμπτωμάτων. Πολλά παιδιά χρειάζονται καθοδήγηση σε ατομική βάση με διαρκή ανατροφοδότηση ώστε να μπορούν να μαθαίνουν με το δικό τους ρυθμό. Η στενή συνεργασία θεραπευτή και δασκάλου είναι κρίσιμής σημασίας για τη συντονισμένη υποστήριξη του μαθητή.